Brazilië

De spanningen in het indianen reservaat Raposo Serra do Sol (in de staat Roirama) zijn behoorlijk opgelopen. De voorbije maandag probeerde een groepje indianen enkele hutten te bouwen op de gronden van het hun toegekende reservaat, meer bepaald op de terreinen van de leider van de rijsttelers, Paulo César Quartiero. Quartiero is ook de “prefeito” (burgemeester) van Pacaraima. Hij stuurde er enkele van zijn “pistoleiros” (gewapende privé militie) op af die meteen begonnen te vuren waarbij tien indianen gewond raakten en naar een ziekenhuis moesten gebracht worden. Gisteren werd Quarteiro aangehouden en zijn fazenda werd doorzocht waarbij verschillende wapens gevonden werden, zelfgemaakte bommen en peperspray. Op dit moment wordt hij ondervraagd in het hoofdkantoor van de federale politie in Boa Vista.

Gisteren bracht de minister van justitie Tarso Genro een bezoek aan het gebied en verklaarde dat het zijn opdracht was om de spanningen tussen de rijsttelers en de indianen op een vredevolle manier op te lossen, geen gemakkelijke opdracht omdat de gouverneur van Roirama José Anchieta Júnior de rijsttelers openlijk steunt. Júnior richtte een rechtstreeks verzoek aan de kamervoorzitter Arlindo Chinaglia om tussen te komen maar die liet weten dat hij weinig kon uitrichten. De gouverneur ging zelfs zover de actie van de indianen te bestempelen als een daad van terrorisme.

Ook de Verenigde Naties houden de zaak in het oog en afgevaardigden lieten weten dat ze de Braziliaanse regering publiekelijk zouden aanmanen om de zaak op te lossen indien nodig. Die oplossing moet komen van het STF (Supremo Tribunal Federal, het hoogste gerechtsorgaan van Brazilië). De ministers die deel uitmaken van het STF werken nu in versneld tempo en een definitieve uitspraak zou er volgens hen komen tegen het einde van deze maand.

Dat zal ook nodig zijn, zoniet dreigen er meer conflicten en zouden er wel eens dodelijke slachtoffers kunnen vallen. Zowel afgevaardigden van de indianen als van de rijsttelers bevinden zich in de hoofdstad Brasília waar duchtig gelobbyd wordt. De indianen willen enkel datgene waar ze recht op hebben, de gronden die hen al lang geleden werden toegekend. De rijsttelers willen een veel hogere schadevergoeding van de regering dan datgene wat al werd bepaald. Het leger moeide zich ook al met de zaak bij monde van generaal Augusto Heleno die de politiek van de Braziliaanse regering betreffende de “indíginenas” (indianen) als chaotisch bestempelde met een gevaar voor de soevereiniteit van het land.

Hier in Rio de Janeiro kreeg de generaal gisteren forse steun tijdens de viering van de 119de verjaardag van de militaire academie, in Tijuca. Ex-leerlingen droegen een camouflage T-shirt met het opschrift “A Amazônia é nossa” (Het Amazonië gebied is van ons). President Lula verklaarde dat hij blijft staan achter de homologatie van het reservaat maar dat de uiteindelijke beslissing van het STF moet afgewacht worden. Hij vindt wel dat men zich in het buitenland teveel wil moeien met het Amazonië gebied en zei letterlijk: “Er wordt veel gepraat over Amazonië en er zijn veel gissingen. Maar mochten al die lui hun eigen bossen zo goed onderhouden als ze dat met de onze willen doen, dan zouden hun landen niet zo kaal zijn als ze er nu uitzien. Wij hebben al die adviezen niet nodig, lui die ons hier komen vertellen wat we moeten doen en hoe we het moeten doen. Als we een opinie willen, dan vragen we daar wel om“, zo besloot hij.

Het reservaat Raposo Serra do Sol werd in 1998 afgelijnd door de toenmalige regering van Fernando Henrique Cardoso. Op 15 april 2005 kreeg het reservaat een homologatie van president Lula, de laatste fase in het proces. Vanaf toen begon het moeizame werk om de niet-indianen uit het gebied te verwijderen. Er leven ongeveer 18.000 indianen. Het reservaat was altijd al moeilijk verteerbaar voor de staat Roirama waar een ander gebied al toegekend werd aan de Lanomâmis (indianen uit Brazilië en Venezuela).

De hutten van de indianen in Camboinhas, ten noorden van Rio de Janeiro

De indianen zitten trouwens niet alleen in Amazonië. Een kleine groep vestigde zich onlangs op een terrein tussen het strand van Camboinhas en het meer van Itaipu, ten noorden van Rio de Janeiro. Hierdoor onstond er een polemiek tussen de bewoners van Camboinhas (een hoog gevaloriseerd plekje waar welgestelde cariocas graag hun vakantie doorbrengen en waar velen er een luxueus buitenverblijfje op nahouden) en de indianen. De “Sociedade Pró-Preservação Urbanística e Ecológica de Camboinhas” vraagt de verwijdering van tien indiaanse families die er een kleine nederzetting bouwden met hutten, Tekoa Itarypu geheten. De indianen claimen de gronden als oude begraafplaatsen van hun voorvaderen en pretenderen er definitief te blijven. De procurator van het MPF (Ministério Público Federal) startte een administratieve procedure op die duidelijk moet maken of de claim van de indianen correct is. Hij wacht ook een advies af van Funai (Fundação Nacional do Índio, het Braziliaanse orgaan dat de belangen van de indianen verdedigt) af. Het bezette terrein maakt deel uit van het beschermde natuurgebied Parque Estadual da Serra da Tiririca. De indianen zijn afkomstig uit het zuiden van de staat Rio de Janeiro, meer bepaald het strand van Paraty-Mirim. Ze trokken er weg omwille van de overbevolking van dat gebied. Zij zijn niet de eerste indianen die in Camboinhas aankwamen, een andere groep verblijft er al sinds 2002 en leeft er van de verkoop van artisanale spullen.